⌂ » Bezuiniging gemeente: van taakstelling naar duurzame keuzes

Bezuiniging gemeente: van taakstelling naar duurzame keuzes

Nederlandse gemeenten zien vanaf 2026 donkere financiële wolken aan de horizon. De lagere Rijksvergoeding en stijgende uitgaven zorgen voor structurele druk op het begrotingssaldo. Het schrappen van de oploop van de opschalingskorting levert lucht op, maar het meerjarenbeeld verbetert nauwelijks. Analyses van kader- en perspectiefnota’s laten zien dat het verwachte tekort in 2027 vrijwel even hoog is als in het najaar van 2023. Deze pagina vat het beeld samen en geeft richting aan wat je als gemeente nu kunt doen.

Financieel perspectief 2026 en verder

In het najaar van 2023 lieten gemeentelijke meerjarenramingen vanaf 2026 tekorten zien die opliepen tot ongeveer 1 miljard euro in 2027. Omgerekend is dat circa 60 euro per inwoner. Opvallend was dat grote gemeenten per inwoner een kleiner tekort noteerden dan kleine en middelgrote gemeenten. Een jaar later, in juni 2024, zijn de contouren voor de begrotingen 2025–2028 grotendeels bepaald met vastgestelde kader- of perspectiefnota’s. Op basis daarvan is geen wezenlijke verbetering zichtbaar. Doorgerekend voor alle gemeenten komt het saldo nog steeds uit op ruim 900 miljoen euro negatief. Dat is opvallend, omdat het wegvallen van de extra opschalingskorting (circa 675 miljoen euro) en reeds ingezette bezuinigingen een groter positief effect zouden moeten laten zien.

Waarom het saldo niet verbetert

De belangrijkste verklaring is de structurele doorwerking van hogere kosten in het sociaal domein en in de eigen organisatie. De jaarrekeningen 2023 lieten al zien dat het positieve totaalresultaat vooral werd gedragen door eenmalige meevallers zoals opvang van Oekraïners en resultaten op grondexploitaties. Tegelijkertijd stegen de kosten voor Jeugd, de toegang tot het sociaal domein en, in iets mindere mate, de Wmo fors harder dan de inflatie. Dat patroon werkt door in de nieuwe meerjarenramingen. Vooral kleinere gemeenten zien hun saldo verslechteren, terwijl de grootste gemeenten enige verbetering laten zien.

Stand van bezuinigingen in gemeenten

Gemeenten hebben inmiddels voor een aanzienlijk bedrag aan bezuinigingen in de begrotingen verwerkt. Grote en middelgrote gemeenten lopen hierin voorop. Een kwart van de taakstellingen landt in het brede sociaal domein, inclusief samenkracht, participatie en toegang. Bij grote gemeenten is een relatief groot deel van de opgave nog onverdeeld. Dat betekent dat een deel van de bezuinigingen nog niet is toegewezen aan specifieke beleidsterreinen en in de komende maanden concreet gemaakt moet worden.

Waar wordt nu op gestuurd

In het sociaal domein zien we maatregelen rond toegang en basisvoorzieningen, zoals scherpere triage, kortere en lichtere ondersteuning waar verantwoord en het herijken van arrangementen. Ook eigen bijdragen komen in beeld, in lijn met landelijke ontwikkelingen en wetsvoorstellen. In de Jeugd wordt gestuurd op daling van volumes door betere doorstroom, minder zware trajecten en gerichte aandacht voor dure en complexe casussen. Bij bijstand en minimabeleid ligt de nadruk op een efficiëntere uitvoering en betere aansluiting op de arbeidsmarkt. In het fysieke domein worden onderhoudscycli gefaseerd, opdrachten gebundeld en aanbestedingen aangescherpt. Soms leidt dat tot lagere heffingen in afval of riool die vervolgens worden gecompenseerd door een hogere OZB. In de bedrijfsvoering draait het om het terugbrengen van externe inhuur, standaardiseren van processen en scherper inkopen. Daarnaast onderzoeken gemeenten tariefaanpassingen bij parkeren en leges om richting kostendekkendheid te bewegen.

Richting begroting 2026 en 2027

Het beeld is helder: er is werk aan de winkel. De combinatie van lagere Rijksmiddelen en hogere structurele lasten maakt dat veel gemeenten met pijnlijke keuzes te maken krijgen. Tot nu toe zien we vooral bijstellingen en efficiëntie, geen fundamentele wijziging van het takenpakket. De vraag is hoelang bijschaven volstaat en of niet alsnog een bredere herijking van beleid, organisatie en middelen nodig is. Ondertussen blijft de krapte op de arbeidsmarkt de uitvoeringskracht beperken, wat de ruimte voor ingrepen verkleint.

Wat betekent dit voor jouw gemeente

Voor inwoners betekent bezuiniging gemeente dat de gemeente eerst duidelijk maakt wat echt wettelijk moet en wat extra is. Verwacht dat de basisvoorzieningen op peil blijven en dat keuzes helder worden toegelicht in de begroting en via raads- en nieuwsberichten. Als er iets verandert in ondersteuning, onderhoud of tarieven, hoort daar een begrijpelijke uitleg en een tijdlijn bij.

Voor bestuurders, controllers en adviseurs betekent dit: werk met een actueel financieel beeld en leg per domein vast wat verplicht is, wat tot de basis hoort en waar beleidsruimte zit. Koppel elke maatregel aan doel, bedrag, startdatum, randvoorwaarden en een eigenaar. Volg de uitvoering maandelijks op effect, risico en realisatie, zodat besluiten niet alleen bestuurlijk uitlegbaar zijn maar ook daadwerkelijk landen.

Hoe Kodros helpt

Wij zijn de specialist in finance binnen de gemeentelijke sector. We leveren controllers, financieel adviseurs en projectcontrollers die direct waarde toevoegen op begroting, P&C en het sociaal domein. Deze adviseurs ondersteunen gemeenten met een begrotingsscan, scenariomodellen en het concreet maken van taakstellingen tot en met besluitvorming. Zij leveren waar nodig tijdelijke financiële capaciteit en borgen voortgang in P&C-documenten zoals begroting, voorjaars- en najaarsnota en jaarrekening. Daarmee heb je grip op inhoud, planning en realisatie.

Wil je meer informatie? Neem contact op of bel naar 085-2500342.