Grip op financiën in het sociaal domein: waarom deze training steeds relevanter wordt
Jeugdzorg, Wmo en Participatiewet zijn samen de grootste budgetrisico’s van de meeste gemeenten. De kosten stijgen structureel, de open-einderegelingen maken de sturing moeilijk en de politieke druk om toch binnen budget te blijven is hoog.
Scherpe analyse van grip op financiën in het sociaal domein op BBV-eisen en praktijkvereisten
Exclusief gefocust op finance in de gemeentelijke sector
Wat is grip op financiën in het sociaal domein?
Dit onderwerp valt onder de BBV-kaders voor gemeentelijk financieel beheer
Senior financials zijn verantwoordelijk voor de correcte toepassing hiervan
Als senior financial of controller ben jij verantwoordelijk voor de correcte toepassing van grip op financiën in het sociaal domein. Daarvoor is het belangrijk dat je grip houdt op de processen en risico’s tijdig signaleert.
Waar gaat het vaak mis bij grip op financiën in het sociaal domein?
Financials die niet begrijpen hoe open-einderegelingen werken, benaderen het sociaal domein als een regulier programmabudget. Ze rapporteren de stand van zaken maar zien niet aankomen dat de vraag in het tweede halfjaar zal oplopen. Dat leidt tot te laat signaleren.
Open-einderegelingen behandelen als gesloten budgetten en volume- en tariefeffecten niet uit elkaar halen
Financials die niet begrijpen hoe open-einderegelingen werken, benaderen het sociaal domein als een regulier programmabudget. Ze rapporteren de stand van zaken maar zien niet aankomen dat de vraag in het tweede halfjaar zal oplopen. Dat leidt tot te laat signaleren. Een overschrijding in het sociaal domein kan twee oorzaken hebben: meer cliënten (volume) of hogere kosten per cliënt (tarief). Die twee effecten vragen een andere aanpak. Wie ze niet uit elkaar haalt, adviseert op de verkeerde oorzaak. Doordat de processen rondom dit niet zijn afgestemd op de BBV-vereisten, ontstaan er fouten die lastig te herstellen zijn. Daardoor loopt de gemeente risico op bevindingen van de accountant die vermijdbaar waren.
Geen bruikbare forecast opstellen en niet bestuurlijk kunnen adviseren over overschrijdingen
Veel gemeenten hebben in het sociaal domein geen goede forecast. Ze rapporteren de werkelijke uitgaven van de eerste helft van het jaar maar projecteren die niet naar een realistisch jaareinde. Daardoor heeft het college niet de informatie die nodig is om tijdig te sturen. Een overschrijding signaleren is één ding, het college adviseren over wat eraan te doen is, is iets heel anders. Financials die de achtergrond van de overschrijding niet begrijpen, kunnen geen effectief bestuursadvies geven. In de praktijk wordt dit vaak te laat gesignaleerd, waardoor correcties steeds moeilijker worden naarmate het jaar vordert. Daarom is het voor senior financials en controllers belangrijk om de interne processen periodiek te toetsen.
Samenwerking met beleidsmedewerkers sociaal domein moeizaam
Finance en beleid in het sociaal domein spreken soms een andere taal. Finance praat in bedragen, beleid praat in cliënten en zorgprofielen. Wie de vertaalslag niet kan maken, heeft een gebrekkige samenwerking die de kwaliteit van analyse en sturing aantast. Omdat samenwerking met beleidsmedewerkers sociaal domein moeizaam vaak niet structureel is belegd, ontbreekt een duidelijke eigenaar die tijdig actie onderneemt. Daardoor is de gemeente reactief in plaats van proactief, wat risico’s vergroot en herstel bemoeilijkt.
Heb je vragen, of kom je er niet helemaal uit
Ben je benieuwd wat wij voor jouw organisatie kunnen betekenen of wil je sparren over een concrete financiële uitdaging? We denken graag met je mee en geven je snel duidelijkheid.
Het Sociaal Domein (zoals de Jeugdwet en de Wmo) kenmerkt zich door open-einderegelingen. Dit betekent dat iedereen die aan de wettelijke criteria voldoet, recht heeft op zorg of ondersteuning; het budget mag dus niet halverwege het jaar simpelweg op slot worden gedraaid.
Financials die dit principe niet doorgronden, benaderen het Sociaal Domein foutief als een regulier, gesloten programmabudget. Zij rapporteren enkel passief de historische realisatie tot dan toe, maar missen de wetmatigheden en seizoenseffecten (zoals de toestroom van nieuwe cliënten in het najaar). Hierdoor ziet de financiële kolom een stijging in de zorgvraag in het tweede halfjaar niet aankomen, wat leidt tot een veel te late signalering van budgettaire overschrijdingen.
Wanneer er sprake is van een financiële overschrijding in het Sociaal Domein, kan dit twee fundamenteel verschillende oorzaken hebben die elk om een totaal andere beheersmaatregel vragen:
-
Het Volumeeffect: Er maken meer cliënten gebruik van de regeling dan vooraf begroot (vraaggestuurd). Dit vraagt om sturing aan de poort, strengere indicatiestellingen of beleidsmatige aanpassingen.
-
Het Tariefeffect: Het aantal cliënten blijft gelijk, maar de gemiddelde kosten per cliënt of de tarieven van de zorgaanbieders zijn gestegen (prijsgestuurd). Dit vraagt om scherpere contractmanagementgesprekken of indexatiecorrecties.
Wie deze twee effecten niet nauwkeurig uit elkaar haalt, stelt de verkeerde diagnose. Het logische gevolg is dat er op basis van onvolledige data wordt geadviseerd op de verkeerde oorzaak, waardoor de ambtelijke maatregelen effect missen.
Om de financiële grip op het Sociaal Domein terug te pakken, moeten senior financials en controllers de interne processen periodiek aan een kritische audit onderwerpen. Dit zorgt ervoor dat:
-
De financiële rapportages worden gevoed door actuele cliëntdata (volume) én contractdata (tarief), waardoor prognoses betrouwbaar worden.
-
De P&C-cyclus proactief wordt ingericht met dashboards die trends in de zorgvraag direct signaleren, lang voordat het boekjaar sluit.
-
De aansluiting met de BBV-verslagleggingseisen rondom de rechtmatigheidsverantwoording continu aantoonbaar op orde is.
Bij Kodros kijken we verder dan je cv. Wij matchen jouw persoonlijkheid aan de mooiste rollen binnen de publieke sector. Ontdek hieronder jouw volgende stap.
Vind de financiële uitdaging die bij jouw ambities past.